ساز توبا: نگاهی اجمالی

توبا پایین‌ترین صدا و بزرگترین ساز برنجی است. صدای توبا با لرزش لب‌های نوازنده روی دهنی و عبور هوا از میان آن‌ها تولید می‌شود. شکل لوله این ساز مخروطی است، به این معنی که قطر آن از دهنی تا انتهای ساز (شیپوری) افزایش می‌یابد. ( جهت خرید توبا به سایت دنیای ساز مراجعه کنید)

پیش از اختراع توبا، از سازی به نام افیکلید (ophicleide) که برنجی و کلیددار بود و جزئی از خانوادهٔ هورن به شمار می‌رفت، استفاده می‌شد. توبا در زبان لاتین به معنی «لوله» است. در بریتانیا به نوازندهٔ توبا به سادگی «نوازندهٔ ساز برنجی» می‌گویند. اما در ایالات متحده، نوازندگان توبا را «توبانواز» یا «توبیست» می‌نامند.

تاریخچه توبا

پیش از اختراع توبا، تقاضای زیادی برای سازی با صدای بم در ارکسترها و گروه‌های موسیقی وجود داشت. رهبران ارکستر و سرگروه‌های موسیقی به دنبال سازی بودند که بتواند نت‌های پایین گام را بنوازد. برای برآوردن این نیاز، سازهای بسیاری پیش از محبوبیت توبا طراحی و استفاده شدند. هر یک از این سازها ویژگی‌های طراحی و صدایی‌ای را به همراه داشتند که در نهایت منجر به شکل‌گیری توبایی شد که امروزه می‌شناسیم.

توبا به عنوان یکی از سازهای جدید ارکستر، در اواسط قرن نوزدهم میلادی ظهور کرد. تأثیرگذارترین نمونهٔ اولیهٔ این ساز توسط جوزف هالیدی، سازندهٔ هورن، در سال ۱۸۱۰ در دوبلین ایرلند ساخته شد. هالیدی با الهام گرفتن از ترومپت کلیددار، ساز «بوگل کلیددار» را ابداع کرد. او در ادامه ساز «افیکلید» را طراحی کرد که سازی برنجی با کلید، پد و لولهٔ مخروطی بود. این ویژگی‌ها بعدها در ساخت اولین توبا به شکل امروزی به کار رفت.

دوازدهم سپتامبر ۱۸۳۵ را می‌توان روز تولد اولین توبا دانست. پس از اختراع سوپاپ در دههٔ ۱۸۲۰، این قطعه در بسیاری از سازهای برنجی به کار گرفته شد. استفاده از سوپاپ‌ها در توبا منجر به افزوده شدن کلیدهای بیشتر و در نتیجه، گسترش محدودهٔ صوتی بم آن شد.

اولین ثبت اختراع توبا توسط ویلهلم فریدریش ویپرشت (Wilhelm Friedrich Wieprecht) و یوهان گوتفرید موریتس (Johann Gottfried Moritz) در سال ۱۸۳۵ انجام گرفت و این ساز به سرعت در بسیاری از گروه‌های برنجی بریتانیا به کار گرفته شد. 

ویلهلم فریدریش ویپرشت (Wilhelm Friedrich Wieprecht)

سال‌ها بعد، در سال ۱۸۷۸، سیستم سوپاپ جبران‌کننده (The Compensating Valve System) توسط دی.جی. بلیکلی اختراع و به توبا اضافه شد. این سیستم امکان دستیابی به گسترهٔ صوتی وسیع‌تری را که امروزه در توبا می‌بینیم، فراهم کرد.

همانطور که همه می‌دانیم، توبا ساز بزرگی است. اما موضوع توبا، همانطور که مشخص می‌شود، حتی بزرگ‌تر است. همه چیز با یک ساز قرون وسطایی با ظاهری عجیب از چوب و چرم شروع می‌شود که بارها بازطراحی شده است، ابتدا کلیدهایی به آن اضافه شد، سپس بدنه‌ای صاف از چوب یا فلز در دو بخش و حتی کلیدهای بیشتر، پیکربندی عمودی از لوله‌های خمیده و خوش‌تراش و سوپاپ‌ها، یک طراحی دایره‌ای شبیه مار، و در نهایت منجر به غول ۴ سوپاپ سی بمل کوک شونده‌ای شد که امروزه همه آن را می‌شناسیم و دوست داریم.

توبا سازی است که تقاضا برای آن مدت‌ها قبل از اختراعش وجود داشت. مخترعان مختلف در تلاش بودند تا میل آهنگسازان، سرگروه‌های موسیقی و رهبران ارکستر را برای سازی برآورده کنند که بتواند بخش بم را پر کند، به ویژه در روزهایی که ارکسترها به طور تصاعدی در حال بزرگ شدن بودند. اظهارات هکتور برلیوز در مورد سرپنت و افیکلید به خوبی مستند شده و به طور یکنواخت ناخوشایند هستند. با این حال، برای اینکه به این سازها عدالت بدهیم، واگنر که عاشق صدای غنی بود، قطعات حمایتی برای سرپنت نوشت و تقاضا برای افیکلید چنان باقی ماند که تا اوایل قرن بیستم دوام آورد.

گرچه این محقق هرگز نمی‌تواند با چنین متن کوتاهی به این ساز عدالت کند، با این وجود امیدوارم این مرور کلی، مبنایی را برای شکل‌گیری جهت‌گیری و سوالات معنادار در ذهن کسانی که می‌خواهند در مورد این ساز، ریشه‌های آن و سازهای مرتبط بیشتر بدانند، فراهم کند.

برای توبا پیکربندی‌های طراحی متعددی وجود دارد. سیستم سوپاپ جبران‌کننده امکان نواختن پدال‌های (نت‌های پایین) دقیق و کوک را فراهم می‌کند. توبای شرکت میرافون که تقریباً در موقعیت عرضی نگه داشته می‌شود، دارای چهار کلید دوار است. شیپوری توبا می‌تواند رو به جلو یا رو به بالا باشد. توباها می‌توانند تا پنج سوپاپ داشته باشند، که به صورت ردیفی یا با دو سوپاپ اضافی که به طور استراتژیک برای دست چپ قرار گرفته‌اند، چیده شوند. قطر دهانه شیپوری می‌تواند از ۳۷ تا ۷۴ سانتی‌متر (۱۵ تا ۳۰ اینچ) متغیر باشد. جنس بدنه توبا معمولاً از برنج است که اغلب با نقره، نیکل یا مس آبکاری می‌شود،  یا حتی در برخی موارد ممکن است شیپوری هایی از پلاستیک یا فایبرگلاس داشته باشند. لوله شیپوری را می توان مانند یک قیف پهن و باز کرد، یا نسبتاً کوچک و به یک شیپوری بزرگ ختم شود.

اگرچه توبا دارای لوله مخروطی است، اما شکل ظاهری آن شبیه به ساکس هورن باس نیست. ساکس هورن باس عضو خانوادهٔ کورنت (کورنوپین) یا گروه بوگل های سوپاپی است. توبا دارای لوله مخروطی با دهانهٔ بازتر و سرساز عمیق‌تر است.

تاریخچه سیستم سوپاپ جبران‌کننده (The Compensating Valve System)

همانطور که در بالا گفته شد سیستم سوپاپ جبران‌کننده در سال ۱۸۷۸ توسط دی. جی. بلیکلی اختراع شد. این سیستم برای گسترش محدودهٔ ساز و در عین حال تثبیت کوک پدال‌ها طراحی شده است.

سیستم سوپاپ جبران‌کننده (The Compensating Valve System)

پایهٔ این اصل این است که هنگامی که دو یا چند پیستون به طور همزمان استفاده می‌شوند، طول ترکیبی لوله به تنظیم صحیح کوک کمک می‌کند. برای درک این مفهوم، باید توجه داشت که طول لوله اضافه شده با باز کردن هر پیستون، معادل فاصله‌ای کامل (مثلاً یک اکتاو) نیست. هر فاصله در واقع کمی زیر کوک یا شارپ است، که این امر هنگام نواختن گام اعتدال مساوی ضروری است. گام طبیعی، به ویژه در سازهایی با لوله مخروطی، در واقع کمی بم است و هر گامی چیدمان منحصر به فردی از فواصل کامل مانند دوم‌ها، سوم‌ها، ششم‌ها و اکتاوها دارد. در حالی که هنگام استفاده از کوک طبیعی نمی‌توان به راحتی مدولاسیون انجام داد، صدای حاصل از آن که «لحن یا آهنگ» نامیده می‌شود، کاملاً دلنشین است.

ویکتور چارلز ماهیلون (Victor-Charles Mahillon) این سیستم را حدود سال ۱۸۸۶ با طراحی «پیستون‌های تنظیم خودکار» خود اصلاح کرد.

انواع توبا

توباها با کوک‌های مختلفی ساخته می‌شوند، اما کوک‌های رایج آن‌ها شامل Fa (فا) ، (می بمل) ♭Mi، (دو) Do و Si♭ (سی بمل) می‌باشد. این تنوع کوک با تغییر طول لوله اصلی ساز ایجاد می‌شود. طول لوله توبای Si♭ (سی بمل) تقریباً ۱۸ فوت، Do نزدیک به ۱۶ فوت، ♭Mi حدود ۱۳ فوت و Fa برابر با ۱۲ فوت است.

پایین‌ترین کوک توبا، کنترباس نامیده می‌شود. این توباها که معمولاً با کوک Do در ۳۲ هرتز یا Si♭ (سی بمل) در ۲۹ هرتز ساخته می‌شوند، در گروه‌های کنسرت، ارکستر و دبیرستان‌های سراسر آمریکا، آلمان، استرالیا و روسیه محبوب شده‌اند. در ایالات متحده، به دلیل استفاده گسترده از توبا در دبیرستان‌های دولتی، Si♭ (سی بمل) رایج‌ترین نوع توبا است.

توباهای با کوک بالاتر در Fa یا ♭Mi، باس توبا نامیده می‌شوند – یک چهارم بالاتر از کنترباس. این توباها زمانی که رهبر ارکستر می‌خواهد بر محدوده‌های بالاتر تمرکز کند، در ارکسترها مورد استفاده قرار می‌گیرند. توبا با کوک تنور – که یوفونیوم نیز نامیده می‌شود – یک اکتاو کامل بالاتر از توباهای کنترباس است. توباهای دیگری به نام ساب‌کنترباس نیز ساخته شده‌اند، اما به دلیل اندازه غیرقابل کنترل، بسیار نادر هستند.

توباها همچنین بر اساس کاربرد مورد نظر آن‌ها تعریف می‌شوند. به عنوان مثال، توبایی که خمیدگی برای قرار گرفتن روی پای نوازنده دارد، توبای کنسرت نامیده می‌شود. توبای مخصوص ضبط صدا، با یک شیپوری رو به جلو ساخته می‌شود تا ضبط صدای توبا با میکروفون آسان‌تر شود. گاهی اوقات، توبا برای سوارکاری یا رژه با خمیدگی ساخته می‌شود و به طور سنتی به آن‌ها هلیکون می‌گویند. جان فیلیپ سوزا، رهبر ارکستر آمریکایی، نسخه‌ای از توبا داشت که به گونه‌ای اصلاح شده بود که شبیه هلیکون به نظر برسد، با یک شیپوری برگشته که به سمت جلو خم شده بود و سوزافون (sousaphone) نامیده می‌شد.

برای عموم مردم، توبا ظاهری تقریباً یکسان دارد و فقط به یک شکل وجود دارد. توبا در طول دهه‌ها تکامل یافته و به انواع مختلفی تبدیل شده است. بیایید به گروه‌ها و انواع مختلف توبا نگاهی بیندازیم.

توباهای ارکستر

به طور کلی، توبای ارکستر به نوعی توبا گفته می‌شود که عمدتاً به صورت ثابت نواخته می‌شود. این بدان معناست که نوازنده توبا یا توبیست در کنار سایر نوازندگان در یک مکان می‌ایستد.

توبای باس

این اولین توبایی بود که اختراع شد و اکثر قطعات موسیقی ارکستر در دهه 1800 با در نظر گرفتن توبا باس ساخته شده‌اند. امروزه ما یک نسخه بزرگتر داریم که به طور کلی در کوک های E♭ (می بمل) یا F (فا) ساخته می‌شود و E♭ معمولاً در ایالات متحده و F به طور معمول در بریتانیا و سایر نقاط اروپا استفاده می‌شود.

توبای باس

توبا باس در اندازه‌های مختلف عرضه می‌شود، اما وزن استاندارد آن حدود 16 تا 18 کیلوگرم است. ساخت یک توبا باس با اندازه معمولی به حدود 3.5 تا 4 متر لوله نیاز دارد. رایج‌ترین نوع آن دارای چهار سوپاپ است، اما نسخه‌های دیگری نیز وجود دارد. 

توبای کنترباس

امروزه، توبا کنترباس به عنوان محبوب‌ترین توبای مورد استفاده نوازندگان در سراسر جهان شناخته می‌شود. توبا کنترباس بیشتر جایگزین توبا باس در ارکستر و سایر قطعات موسیقی شده است. نوازنده توبا فقط در اجراهای خاص به نواختن توبا باس باز می‌گردد، در صورتی که نتواند صدای خاصی را تقلید یا بازسازی کند. توبا کنترباس کمترین صدا را در خانواده سازهای برنجی تولید می‌کند و در کوک‌های Do (دو) یا Si♭ (سی بمل) ساخته می‌شود. رایج‌ترین نوع آن مدل‌هایی با چهار سوپاپ پیستونی است، اما نوازندگان حرفه‌ای و ماهر توبا معمولاً از توباهای پنج یا شش سوپاپ استفاده می‌کنند.

برای ساخت هر توبا به حدود 5.5 متر لوله برنج برای نسخه Si♭ نیاز است، در حالی که نسخه Do فقط به حدود 4.8 متر لوله نیاز دارد. نسخه‌های کوچک‌تری نیز وجود دارد که برای افراد با جثه کوچک مناسب است و طبیعتاً وزن آن‌ها بسیار سبک‌تر از مدل‌های استاندارد است. این توباها به طور خاص برای مبتدیان و نوازندگان جوان توبا طراحی شده‌اند.

توبای کنترباس

توبا کنترباس در کوک Si♭ معمولاً توسط دانش‌آموزان دبیرستان/دانشگاه و نوازندگان آماتور استفاده می‌شود. در مقابل، توبا با کوک Do توسط نوازندگان حرفه‌ای در ارکستر یا گروه‌های کنسرت استفاده می‌شود.

یوفونیوم

یوفونیوم کمی شبیه به توبا باس است زیرا هر دو از نوع سازهای مخروطی هستند، اما بسیار کوچکترند، حداقل نیمی از توبا باس کوتاه‌تر هستند. اندازه کوچکتر به یوفونیوم اجازه می‌دهد صداهایی تولید کند که یک اکتاو بالاتر از توبا سی بمل است. یوفونیوم از مکانیزم سوپاپ استفاده می‌کند و اکثر نسخه‌های مدرن آن به جای سوپاپ‌های دوار، سوپاپ‌های پیستونی دارند. یوفونیوم را اغلب توبا تِنور می‌نامند، اما نام «یوفونیوم» از کلمه یونانی «یوفونوس» گرفته شده است که به معنی خوش صدا یا صدای خوب است. چهار نوع یوفونیوم وجود دارد: یوفونیوم جبران‌کننده، یوفونیوم دو شیپوری، یوفونیوم پنج سوپاپ و یوفونیوم رژه.

برای اطلاعات بیشتر مقاله تفاوت بین باریتون و یوفونیوم چیست؟ را مطالعه فرمایید.

یوفونیوم

یوفونیوم  یک ساز ترانسپوز است یوفونیوم ها در بندهای مختلفی استفاده می شوند یوفونیوم دامنه نسبتاً بالاتری نسبت به توبا می نوازند یوفونیوم برادر کوچکتر توبا است یوفونیوم
وقتی موسیقی آن با کلید سه گانه نوشته شود، طوبا یک ساز ترانسپوز است از توباها در ارکسترها و انواع مختلف گروه استفاده می شود طوبا کمترین نقش را در ارکسترها ایفا می کند توبا بزرگترین ساز در خانواده سازهای برنجی است توبا

فلوگل هورن

از نظر ظاهری، ممکن است کسی فکر نکند که فلوگل‌هورن عضوی از خانواده توبا باشد زیرا شبیه به ترومپت است و اغلب به جای نوازنده توبا یا توبیست، توسط ترومپت‌زن نواخته می‌شود. فلوگل‌هورن در اصل برای موسیقی بند سنتی و موسیقی ارکستر ساخته شده بود.

فلوگل هورن

با این حال، امروزه نوازندگان آن را در گروه‌های رژه، جاز مدرن، گروه‌های لاتین و همچنین در آهنگسازی‌های موسیقی سوینگ و پاپ گنجانده‌اند. از بین تمام سازهای توبا، فلوگل‌هورن تنها سازی است که به صورت دستی نواخته می‌شود و سبک‌ترین وزن را بین ۳ تا ۴.۵ کیلوگرم دارد. همچنین تنها ساز در این گروه توبا است که می‌تواند در اجراهای غیرثابت استفاده شود.

توبای واگنر

این ساز تا حدی توسط آهنگساز و رهبر آلمانی، ریچارد واگنر طراحی و سفارش داده شد، از این رو نام توبا واگنر را به خود گرفت. امروزه به جز نوازندگانی که صدای اصیلی را برای آثار واگنر مانند «حلقهٔ نیبلونگ» می‌خواهند، به ندرت توسط نوازندگان استفاده می‌شود. غیر از آن، در اکثر ارکسترهای مدرن از آن استفاده نمی‌شود. برخلاف سایر سازها، این توبا به جای مکانیزم سوپاپ پیستونی، از سوپاپ دوار استفاده می‌کند. توبا واگنر از زمان معرفی به عموم، موضوع بحث بوده است.

توبای واگنر

بسیاری اصرار دارند که باید تنها به عنوان یک هورن اصلاح شده یا ارتقا یافته در نظر گرفته شود، نه یک توبا. با این حال، طرفداران واگنر استدلال می‌کردند که از آنجایی که تنها طیف وسیعی از صداهای بم را تولید می‌کند، باید توبا نامیده شود.

توباهای سیار

توبایی که برای اجراهای غیرثابت قابل استفاده باشد در گروه توباهای سیار قرار می‌گیرد. این توباها به طور خاص طراحی شده‌اند تا نوازنده توبا یا توبیست بتواند بدون مشکل در هنگام حرکت به طور مؤثر ساز را بنوازد. اساساً از توباهای این دسته اغلب در گروه‌های رژه در مدارس و سپاه‌های نظامی استفاده می‌شود. به ندرت آن‌ها را در ارکستر یا گروه‌های کنسرت می‌بینید.

هلیکون

قبل از اینکه سوزافون محبوب شود، هلیکون توبای اصلی گروه‌های رژه بود. هلیکون به طور خاص برای پوشیدن توسط توبیست یا نوازنده توبا با ناقوسی در موقعیت عمودی طراحی شده بود، به همین دلیل در گذشته به آن “گیرنده باران” می‌گفتند. کوک هلیکون معمولاً روی Si♭ (سی بمل) یا Mi♭ (می بمل) است، اما نوع‌هایی با کوک‌های دیگر نیز وجود دارند که امروزه به ندرت استفاده می‌شوند.

هلیکون

هلیکون از نظر ظاهری و وزن از سایر توباها و سوزافون‌های استاندارد کوچکتر است. وزن آن حدود ۷ تا ۱۰ کیلوگرم با قطر شیپوری ۴۵ تا ۶۳ سانتیمتر است. در حالی که امروزه به محبوبیت سوزافون نیست، اما همچنان توبای سیار مورد علاقه نوازندگان توبا در اروپا است.

توبای رژه

توبای رژه گاهی اوقات با عنوان “بوگل کنترباس” شناخته می‌شود که نسخه سیار توبای کنترباس مورد استفاده در ارکستر است. این ساز در دهه ۱۹۶۰ به طور خاص برای استفاده توسط توبیست‌ها در گروه‌های طبل و هورن اختراع شد. گروه‌های رژه موسیقی به طیف بم توبا نیاز داشتند، اما به گونه‌ای طراحی شده بود که توبیست بتواند آن را به راحتی روی شانه خود حمل کند. امروزه دو نسخه از توبای رژه در بازار موجود است که یکی با کوک Si♭ (سی بمل) و دیگری با کوک Do (دو) ساخته می‌شود. وزن این توبا تقریباً با توبای کنترباس ارکستر برابری می‌کند، اما نوع سبک‌تری نیز به شکل ¾ موجود است.

توبای رژه

سوزافون

در اواخر دهه ۱۸۹۰، آهنگساز و رهبر افسانه‌ای آمریکایی، جان فیلیپ سوزا، ملقب به “مارچ کینگ”، سفارش ساخت سوزافون را داد، از این رو این نام را به خود گرفت. شهرت او به خاطر ارتقاء سطح برتری که گروه موسیقی تفنگداران دریایی ایالات متحده به آن شهرت داشت، به او نسبت داده می‌شود و این شهرتی است که هیچ مدیر گروه موسیقی تفنگداران دریایی دیگر به آن دست نیافته است.

سوزافون جانشین سلف خود، هلیکون، به عنوان محبوب‌ترین توبای سیار در گروه‌های رژه نظامی یا سایر گروه‌های رژه شد. همچنین اغلب در جاز و گروه‌های ساز های برنجی نواخته می‌شود. سوزافون در طول دهه‌ها تکامل یافته و برای نواختن در حین رژه یا حرکت، مناسب‌تر شده است. سوزافون دارای یک طراحی دایره‌ای است که به توبیست اجازه می‌دهد آن را به راحتی دور خود بپوشد و شانه چپ به عنوان تکیه‌گاه و لگن راست به عنوان محل استراحت آن باشد.

سوزافون

توبا در ارکسترها، گروه‌های کنسرت، گروه‌های پاپ و گروه‌های جاز استفاده می‌شود توبا را می توان در حالت نشسته نواخت توبا بدن نوازنده را احاطه نمی کند شکل شیپوری به سر نوازنده نمی رسد توبا یک ساز برنجی بزرگ با صدای کم است که معمولاً به شکل بیضی است. توبا
سوزافون عمدتاً در گروه های رژه استفاده می شود سوسفون هنگام راه رفتن و رژه نواخته می شود سوزافون در اطراف بدن نوازنده قرار می گیرد و توسط شانه او پشتیبانی می شود شکل شیپوری در سوزافون بالای سر نوازنده است سوزافون نوعی توبا با شیپوری پهنی است که بالای سر نوازنده رو به جلو است. سوزافون

طرح‌های اولیه تا ۲۰ کیلوگرم وزن دارند، اما فناوری مدرن به ایجاد نسخه‌ای از فایبرگلاس با وزن تنها حدود ۹ کیلوگرم، یعنی کمتر از نصف وزن اصلی، کمک کرده است. این سوزافون‌ها نه تنها سبک‌تر بلکه بسیار مقرون به صرفه‌تر هستند، اما برای طرفداران پروپاقرص توبا، صدای آنها نسبت به توباهای ساخته شده از برنج، کم‌عمق‌تر و کم‌حجم‌تر است. سوزافون‌ها با کوک Si♭ (سی بمل) و سه سوپاپ ساخته می‌شوند، چه توسط آماتورها و چه حرفه‌ای‌ها مورد استفاده قرار گیرند.

باریتون هورن

این ساز که اغلب به سادگی باریتون نامیده می‌شود، سازی با صدای بم است که از این جهت شبیه به آلت هورن و فلوگل‌هورن است که به سوپاپ‌های پیستونی و لوله مخروطی مجهز است.

باریتون هورن

علاوه بر این، دهانی باریتون هورن لبه‌دار پهن و به شکل جام است، شبیه به ترومبون و یوفونیوم. شباهت دیگری که توبای باریتون با این دو ساز دارد این است که هر دو ساز هم ترانسپوز و هم غیرترانسپوز در نظر گرفته می‌شوند. طول لوله باریتون تقریباً به اندازه ترومبون است، با این تفاوت که طراحی ساز به شکل یک توبای کوچک نزدیک‌تر است.

با در نظر گرفتن این مطلب، در حالی که محدوده صدای توبای باریتون ممکن است شبیه ترومبون باشد، صدای ناشی از این ساز بسیار ملایم‌تر است. علاوه بر این، باریتون به جای کشویی دستی از سوپاپ استفاده می‌کند.

کوک توبا (سی بمل، دو، می بمل، فا)

توباها با هر طراحی در کوک‌های سی بمل، دو، می بمل یا فا ساخته می‌شوند.

توباهای سایز استاندارد که تقریباً ۵.۵ متر لوله دارند معمولاً در کوک سی بمل هستند و آنهایی که ۴.۸ متر لوله دارند در دسته کوک دو قرار می‌گیرند. توباهایی که ۴ متر لوله دارند در کوک می بمل و معمولاً توباهای با ۳.۷ متر لوله در کوک فا ساخته می‌شوند. البته استثناهایی هم وجود دارد، اما به طور کلی، طول توبا کوک اصلی آن را تعیین می‌کند.

توباهای سی بمل رایج‌ترین و محبوب‌ترین ساز در گروه‌های موسیقی مدارس ایالات متحده هستند. نوازندگان حرفه‌ای توبا اغلب ترجیح می‌دهند از توباهای دو استفاده کنند زیرا صدای آن‌ها متمایزتر و واضح‌تر است. توباهای دو به طور معمول در ارکسترها و برخی از اجراهای موسیقی دانشگاهی استفاده می‌شوند. توباهای می بمل مورد علاقه گروه‌های موسیقی نظامی و گروه‌های برنجی هستند و توباهای فا اغلب برای اجراهای تک نفره استفاده می‌شوند.

اجزای تشکیل دهنده توبا

توبا، ساز برنجی بزرگ و بم که در اواسط قرن نوزدهم اختراع شد، یکی از جدیدترین سازهای ارکستر مدرن با وسعت مخروطی بزرگ به شمار می‌رود. اگرچه توبا در نگاه اول ممکن است کمی ترسناک به نظر برسد، اما در واقع ساز نسبتاً ساده‌ای است.

اگر شما یک توبیست مشتاق (نوازنده توبا) هستید، احتمالاً می‌خواهید هر آنچه در مورد این ساز وجود دارد را یاد بگیرید. در این بخش از مقاله، ما به تمام اجزای مختلف توبا و نقش هر کدام از آن‌ها نگاهی می‌اندازیم.

11 نوع توبا وجود دارد: توبا رژه، سوزافون، توبا ایستاده، باریتون هورن، توبا باس، توبای کنترباس، یوفونیوم، هلیکون، ساکس هورن، توبای ساب‌کنترباس و توبای واگنر.

هر کدام از این توباها کمی با دیگری متفاوت هستند، اما تمام این اجزای استاندارد را در همه انواع توبا پیدا خواهید کرد:

  • سرساز یا دهنی (Mouthpiece)
  • محل اتصال سرساز (Mouthpiece receiver)
  • لوله ورودی (Lead pipe)
  • لوله اصلی (Main tube)
  • لوله‌های سوپاپ (Valve Tubes)
  • سوپاپ‌ها (Valves)
  • اسلایدهای کوک (Tuning Slides)
  • کلید تخلیه آب (Water Key)
  • شیپوری (Bell)

سرساز (Mouthpiece)

سرساز اولین نقطه تماس با دهان نوازنده است و جایی است که صدا برای اولین بار در آن جمع‌آوری می‌شود.به عنوان یک توبیست، شما با فشردن لب‌های خود به هم (امبوشور) و دمیدن هوا برای ایجاد لرزش در سرساز، صدا تولید می‌کنید.

سرساز توبا می‌تواند از انواع مختلفی از مواد ساخته شود، اما رایج‌ترین آن‌ها نیکل، استیل ضد زنگ، پلاستیک، برنج، نیکل با روکش طلا یا انواع دیگر فلزات هستند.

سرساز توبا

سرساز توبا از سه قسمت تشکیل شده است:

  • لبه (Rim): این قسمت روی لب‌های نوازنده قرار می‌گیرد. لبه دارای یک بخش داخلی و یک بخش خارجی است.
  • گودی (Cup): این بخش صدای تولید شده توسط لب‌ها را جمع‌آوری می‌کند و از طریق ساقه (Shank) آن را به بدنه ساز هدایت می‌کند. گودی کوچک ممکن است نت‌های نازک و ضعیفی تولید کند، در حالی که گودی خیلی بزرگ باعث ایجاد صدایی گل‌آلود و غیرشفاف می‌شود.
  • ساقه (Shank): این قسمت داخل لوله ورودی (Leadpipe) قرار می‌گیرد.

اندازه و عمق گودی و شکل لبه بر صدای خروجی از سرساز تأثیر می‌گذارد که این می‌تواند بر کیفیت کلی صدا نیز اثر بگذارد. بسیار مهم است که ساقه به درستی داخل محل اتصال سرساز (Mouthpiece receiver) قرار بگیرد تا از مشکلات کوک و پاسخ‌دهی صدا جلوگیری شود. بدون لرزش ناشی از سرساز، توبا هیچ صدایی تولید نمی‌کند.

گیرنده سرساز (Mouthpiece Receiver)

بخش بعدی محل اتصال سرساز است که همچنین به عنوان لوله ورودی شناخته می‌شود. این قسمت همان بخشی است که سرساز به داخل آن در توبا قرار می‌گیرد.

گیرنده سرساز

این محل همچنین نقطه شروع لوله اصلی است که هوا از آن به سمت پایین توبا جریان پیدا می‌کند و از نشتی هوا بین محل اتصال و ساقه جلوگیری می‌کند.

لوله اصلی (Main Tube)

لوله اصلی، بدنه‌ اصلی توبا است که از محل اتصال سرساز تا دهانه‌ گشاد آن امتداد پیدا می‌کند و به توبا صدایی بم می‌بخشد. هرچه نسبت استوانه‌ای لوله اصلی بیشتر باشد، صدا شاداب‌تر می‌شود.

طول لوله اصلی توبا بسته به کوک آن متفاوت است. طول آن می‌تواند از ۳.۷ متر تا ۵.۵ متر متغیر باشد و وزن آن تقریباً ۱۳.۶ کیلوگرم است.

توباهای کوتاه‌تر نسبت به توباهای بلندتر در کلیدهای بالاتر کوک می‌شوند. اگرچه توباها در اشکال مختلفی ساخته می‌شوند، اما لوله اصلی همیشه به صورت مارپیچ شکل داده شده است تا نوازنده بتواند هنگام نواختن آن را به راحتی نگه دارد.

توباهای ساخته شده برای کنسرت به شکل مستطیلی شکل می‌گیرند، در حالی که توباهای طراحی شده برای رژه ممکن است به صورت دایره‌ای شکل گرفته و روی شانه‌های نوازنده قرار بگیرند.

لوله سوپاپ (Valve Tube)

لوله سوپاپ، حفره‌ای روی لوله اصلی است که سوپاپ‌ها در آن قرار می‌گیرند. سوپاپ‌ها بخش‌هایی هستند که مسئول تغییر کوک ساز برای نواختن نت‌های مختلف هستند. همانطور که در ادامه بحث خواهیم کرد، سوپاپ‌ها مهم‌ترین اجزای توبا به شمار می‌روند.

اجزای تشکیل دهنده توبا

سوپاپ ها (Valves)

سوپاپ‌ها از محفظه‌هایی که به لوله اصلی متصل شده‌اند و استوانه‌ای که شامل مسیرهای هوا (پورت‌ها) است که با دهانه‌های لوله اصلی همراستا می‌شوند، تشکیل شده‌اند.

این استوانه به صورت عمودی در محفظه حرکت می‌کند و به همین دلیل این نوع توبا، توبای سوپاپ پیستونی نامیده می‌شود. یا این استوانه از چپ به راست می‌چرخد، که در این صورت باعث می‌شود پورت‌ها به شکل متفاوتی همراستا شوند و این نوع توبا، توبای سوپاپ دوار نامیده می‌شود.

بسته به اینکه پیستون‌های سوپاپ توبا در کجا قرار بگیرند، توبا می‌تواند دو سبک متمایز داشته باشد:

  • توبا با عملکرد از بالا (Top-action tuba): پیستون‌هایی که به صورت عمودی حرکت می‌کنند و با دست راست نواخته می‌شوند، دارای شیپوری هایی هستند که در سمت راست شما قرار می‌گیر گیرند.
  • توبا با عملکرد از جلو (Front-action tuba): برای برخی از توباها، پیستون‌ها در جلو قرار گرفته و با دست راست نواخته می‌شوند. این توباها شیپوری هایی در سمت راست و یک لوله ورودی کوتاه دارند.
  • توبا با سوپاپ دوار (Rotary-valve tuba): توباهای سوپاپ دوار با دست راست نواخته می‌شوند در حالی که شیپوری در سمت چپ قرار دارد.

هنگامی که روی اهرم فشار می‌دهید، سوپاپ پیستونی و سوپاپ دوار مسیرهای هوا را از لوله اصلی وصل و قطع می‌کنند. آن‌ها در واقع سیستمی برای تغییر جریان هوا هستند. اکثر نوازندگان مبتدی از توباهای سه سوپاپ استفاده می‌کنند، در حالی که نوازندگان حرفه‌ای می‌توانند با چهار یا شش سوپاپ کار کنند.

به خاطر داشته باشید که هر سوپاپ عملکرد خاص خود را دارد:

  • سوپاپ اول: این سوپاپ، گام صدا را یک پرده پایین می‌آورد.
  • سوپاپ دوم: این سوپاپ، گام را نیم‌پرده پایین می‌آورد.
  • سوپاپ سوم: این سوپاپ ترکیبی از سوپاپ اول و دوم است. این سوپاپ گام را یک و نیم پرده پایین می‌آورد.
  • سوپاپ چهارم: این سوپاپ برای پایین آوردن گام لوله اصلی به میزان دو و نیم پرده کوک شده است. یک توبیست ممکن است از سوپاپ چهارم برای ترکیب سوپاپ اول و سوم استفاده کند.
  • این سوپاپ همچنین دو هدف را دنبال می‌کند، گسترش رجیستر پایین و کوک.
  • سوپاپ پنجم و ششم: این دو سوپاپ حلقه‌های انگشتی جایگزین را برای رسیدن به سطوح پایین‌تر و بهبود کوک ارائه می‌دهند.

سوپاپ جبران‌کننده (Compensating Valves)

آیا می‌دانستید توباهایی با سوپاپ‌های جبران‌کننده وجود دارند که به کوک دقیق هنگام استفاده از چندین سوپاپ به صورت ترکیبی کمک می‌کنند؟

سوپاپ جبران‌کننده (Compensating Valves)

این سوپاپ‌ها انگشت‌گذاری را ساده کرده و نیاز به تنظیم مداوم موقعیت اسلایدها را برطرف می‌کنند. توباهای دارای سوپاپ جبران‌کننده می‌توانند بسیار سنگین‌تر از همتایان غیر جبران‌کننده خود باشند.

اسلایدهای کوک (Tuning Slides)

جالب اینجاست که انتخاب شما بین توبا با سوپاپ پیستونی یا توبا با سوپاپ دوار، بر کیفیت صدا تأثیر نمی‌گذارد. اما چیزی که تأثیر زیادی روی صدا دارد، اسلاید کوک است.

همانطور که از نامش پیداست، اسلاید کوک برای تنظیم دقیق یا ایجاد تغییرات جزئی در طول ستون هوا استفاده می‌شود که به نوبه خود بر صدا تأثیر می‌گذارد. همیشه یک اسلاید کوک روی لوله اصلی و یک اسلاید کوک روی هر حلقه سوپاپ اصلی برای تنظیم کلی کوک وجود دارد. کوک مناسب توبا با تنظیم دقیق همه اسلایدها قابل دستیابی است.

کلید تخلیه آب (Water Key)

کلید تخلیه آب یک اهرم کوچک است که در پایین‌ترین خمیدگی اسلاید اصلی کوک توبا و اسلایدهای سوپاپ قرار دارد. این کلید دارای یک دیسک گرد کوچک است که در صورت بسته بودن، سوراخ را مهر و موم می‌کند. عملکرد اصلی کلید تخلیه آب، تخلیه مایع جمع شده (بزاق) از توبا است. برای تخلیه مایع جمع شده از توبا، اهرم را فشار دهید و به شدت در توبا بدمید تا زمانی که تمام مایع تخلیه شود.

شیپوری (Flared Bell)

شیپوری، بزرگترین و آخرین قسمت لوله اصلی است. شیپوری شبیه به یک مخروط است و بخشی است که صدا را از توبا پخش می‌کند. اندازه‌های شیپوری از ۳۲۰ میلی‌متر تا ۵۰۸ میلی‌متر متغیر است. این اندازه همچنین بر صدای تولید شده و پرتاب آن تأثیر می‌گذارد. بسته به نوع توبا، شیپوری ممکن است مستقیماً به سمت بالا یا مستقیماً به جلو اشاره کند. چنین توبایی به طور معمول به عنوان شیپوری ضبط شناخته می‌شود.

این موضوع به دلیل محبوبیت توبا با شیپوری رو به جلو در اوایل دوران ضبط موسیقی بود، زمانی که نوازندگان می‌توانستند به راحتی صدای تولیدی آن را به سمت دستگاه ضبط هدایت کنند. همچنین می‌توانید بر روی شیپوری، سوردین یا خفه کننده قرار دهید. اگرچه غیرمعمول است، این‌ها وسایل کوچکي هستند که برای تغییر رنگ صدا روی شیپور قرار می‌گیرند. آن‌ها صدا را نرم‌تر یا خفه‌تر نمی‌کنند.

اجزای فنی توبا

با وجود تفاوت در طول توباها، ویژگی‌های آن‌ها تقریباً برای همه یکسان است. صدای توبا با لرزش لب‌ها روی سرساز شروع می‌شود. این لرزش‌ها سپس از طریق لوله مخروطی شکل به سمت پایین حرکت می‌کنند و از کنار سوراخ‌هایی عبور می‌کنند که با فشار دادن سوپاپ‌ها توسط اهرم‌های فنردار باز و بسته می‌شوند.

جریان هوا سپس از سوراخ‌ها خارج می‌شود یا مجبور می‌شود تا انتهای لوله را طی کند و از شیپوری خارج شود. این فرآیند است که باعث ایجاد گام برای هر ساز می‌شود. نوازنده می‌تواند با سفت یا شل کردن لب‌ها نت‌های مختلفی را کنترل کند، اما این روش بدون کمک سوپاپ‌ها که نواختن این ساز را ممکن می‌کند، محدود است.

جمع‌بندی بخش های مختلف توبا

این تمام اجزای توبا بود. اکنون شما در مورد اجزای مختلف توبا اطلاعات بیشتری کسب کرده‌اید. امیدواریم این اطلاعات برای شما مفید باشد و اکنون متوجه شوید که هر قسمت در کجا قرار دارد و چه کاری انجام می‌دهد. اگرچه چندین نوع توبا وجود دارد، اما این توصیف از توبا همه آن‌ها را در بر می‌گیرد و به شما یک دید کلی در مورد نحوه عملکرد توبا می‌دهد.

تکنیک‌های نوازندگی توبا

علاوه بر اصول اولیه نوازندگی توبا، تکنیک‌های مختلفی وجود دارد که نوازندگان می‌توانند برای تأثیرگذاری بیشتر بر صدا و خلق اصوات منحصر به فرد به کار گیرند. این تکنیک‌ها از اجزای مختلف بدن مانند شکل گرفتن لب‌ها (امبوشور)، جریان هوا، زبان، دندان و دست استفاده می‌کنند. برای یادگیری بهتر نوازندگی توبا به مقاله نحوه نواختن توبا مراجعه فرمایید.

برخی از این تکنیک‌ها عبارتند از:

  • ضربه زدن (Bangs): با ضربه زدن نوازنده به بدنه توبا با دست یا یک شیء کوچک و سخت، صداهای ضربه‌ای تیز و بلندی ایجاد می‌شود که از صدای سایر سازها متمایز است.
  • صدای کلیکی (Clacks): در حین نواختن توبا، با ضربه زدن زبان به سقف دهان، صدای کلیکی بلندی از دهانه‌ گشاد توبا تولید می‌شود. این تکنیک معمولاً در نت‌نویسی با علامت «X» و دستورالعمل زبانی در قطعه موسیقی مشخص می‌شود.
  • میکروتون‌ یا ریز پرده ها (Microtones): نواختن نت‌هایی در توبا با فواصل کمتر از نیم‌پرده.
  • ضربات روی سرساز (Mouthpiece slaps): این تکنیک با دو روش قابل اجرا است: ضربه زدن مستقیم کف دست به سرساز یا استفاده از امبوشور باز و ضربه زدن زبان به سرساز. با فشار دادن سوپاپ‌ها می‌توان با این روش به دامنه‌ای از گام‌ها دست یافت.
  • چندصدایی (Multiphonics): این تکنیک با همزمان نواختن توبا و زمزمه کردن مستقیم درون سرساز ایجاد می‌شود.

نوازندگان برجسته توبا

در سراسر جهان نوازندگان برجسته توبا وجود داشته‌اند. در زیر لیستی از برخی از محبوب‌ترین نوازندگان توبا تا به امروز آمده است:

  • آرنولد جاکوبز (Arnold Jacobs)
  • راجر بوبو (Roger Bobo)
  • اوستین بادسویک (Oystein Baadsvik)
  • جین پوکورنی (Gene Pokorny)
  • جان فلچر (John Fletcher)
  • ویلیام بل (William Bell)
  • چارلز دایلنباخ (Charles Daellenbachj)
  • آویتال هندلر (Avital Handler)
  • کارول یانچ (Carol Jantsch)

سوالات متداول

توبا چه نوع سازی است؟

توبا یک ساز بادی برنجی است که از لرزش لب ها برای تولید صدا استفاده می‌کند. توباها در اندازه‌های مختلف وجود دارند، از کوچک تا بزرگ، و می‌توانند در انواع مختلف موسیقی از جمله ارکسترها، گروه‌های موسیقی و جاز استفاده شوند.

توبا چه تفاوتی با یوفونیوم دارد؟

توبا و یوفونیوم هر دو سازهای بادی برنجی هستند، اما توبا بزرگ‌تر است و در محدوده صوتی پایین‌تری قرار می‌گیرد. یوفونیوم بیشتر شبیه به ترومبون است و در محدوده صوتی بالاتری قرار می‌گیرد.

یادگیری توبا چقدر سخت است؟

یادگیری توبا مانند هر ساز دیگری به تمرین و تعهد نیاز دارد. توبا به دلیل اندازه بزرگ و محدوده صوتی پایین، می‌تواند برای مبتدیان کمی چالش‌برانگیز باشد. با این حال، منابع زیادی برای یادگیری توبا وجود دارد، از جمله کتاب‌های آموزشی، درس‌های آنلاین و مربیان خصوصی.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *